Leren leren volgens de wetenschap: 6 wetenschappelijk onderbouwde leerstrategieën

Studeren kan soms overweldigend aanvoelen. Van eindeloze hoofdstukken tot moeilijke sommen en woordenschatlijsten, het lijkt vaak alsof je niet vooruitkomt. Gelukkig is er goed nieuws: wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat sommige leerstrategieën veel effectiever zijn dan uren herlezen, markeren of overschrijven. Door deze actieve strategieën bewust toe te passen, kun je niet alleen beter onthouden, maar ook sneller begrip opbouwen en stress verminderen. In deze blog bespreken we 6 bewezen technieken die helpen slimmer te leren.

---

1. Spaced practice

In plaats van alles in één lange sessie proberen te leren, werkt het veel beter om je studietijd over meerdere momenten te verdelen en gespreid te leren. Stel dat je een toets geschiedenis hebt over een week, dan plan je beter drie studeermomenten van pakweg 15 of 20 minuten, dan één blok van een uur.

Deze aanpak zorgt ervoor dat je je hersenen meerdere keren moet laten teruggrijpen naar dezelfde informatie, waardoor de verbindingen in je geheugen sterker worden. Het is alsof je een pad meerdere keren loopt: hoe vaker je het pad bewandelt, hoe duidelijker en sneller het wordt.

Bij taalvakken kan je woordenschat ook spreiden: leer 15 nieuwe woorden op maandag, herhaal deze op dinsdag en voeg 15 nieuwe woorden toe. Woensdag herhaal je de vorige woorden en voeg je weer 15 nieuwe woorden toe, enz. Door de stof meerdere keren te verwerken, onthoud je het veel beter dan wanneer je alles in één keer probeert te studeren.

2. Retrieval practice

Soms lijkt het verleidelijk om gewoon je lessen door te lezen of je samenvattingen te bekijken, maar studies tonen aan dat leerstof actief ophalen veel krachtiger is voor je geheugen. In de praktijk kan dit betekenen dat je oefentoetsen maakt, flashcards gebruikt, jezelf vragen stelt over de leerstof, of zelfs de stof probeert uit te leggen zonder naar je boek te kijken.

Neem bijvoorbeeld bij biologie: je moet de organen van het spijsverteringsstelsel kennen. In plaats van alleen de bladzijden te lezen, maak je een flashcard met de naam van een orgaan aan de ene kant en de functie aan de andere kant. Probeer vervolgens de functie te herinneren voordat je de kaart omdraait.

Bij geschiedenis kan actief ophalen betekenen dat je een tijdlijn probeert op te schrijven van belangrijke gebeurtenissen, zonder je boek te openen.

Definities of woordenschat kan je ook afdekken en vervolgens uit je hoofd opnoemen of opschrijven. Controleer telkens of je ze correct hebt!

3. Interleaving practice

Veel leerlingen oefenen graag één soort som of opdracht achter elkaar, maar het is veel effectiever om verschillende onderwerpen of vaardigheden door elkaar te oefenen en af te wisselen.

Bij wiskunde betekent dit bijvoorbeeld dat je niet eerst alle breuken sommen maakt, daarna alle procenten, en vervolgens alle vergelijkingen, maar dat je ze door elkaar oefent. Hierdoor leer je beter onderscheid maken tussen de verschillende soorten opdrachten en wanneer je welke strategie moet toepassen.

Dit principe werkt ook bij taalvakken: wissel af met het oefenen en studeren van woordenschat en grammatica. Hiervoor kan je ook perfect de Pomodoro-techniek toepassen.

4. Elaboration

Verdiepend leren houdt in dat je nieuwe informatie koppelt aan wat je al weet, door verbanden, voorbeelden of redenen te bedenken. Elaboreren maakt de informatie betekenisvol en verhoogt de kans dat je het onthoudt.

In biologie kan dit betekenen dat je jezelf afvraagt waarom de fotosynthese plaatsvindt en wat er gebeurt met het opgenomen CO₂. Zo koppelt je brein nieuwe kennis aan bestaande kennis over energie, cellen en planten.

Bij aardrijkskunde kun je nieuwe informatie koppelen aan wat je al weet door verbanden en voorbeelden te bedenken. Stel je leert over stromingen in de oceaan zoals de Golfstroom. In plaats van alleen de definities te leren, kun je jezelf afvragen: “Waarom zorgt de Golfstroom voor mildere winters in Noordwest-Europa?” of “Hoe beïnvloedt dit de scheepvaart en het klimaat in andere delen van de wereld?”

5. Self-explanation

Zelf uitleggen, of self-explanation, houdt in dat je tijdens of na het leren hardop of schriftelijk in je eigen woorden uitlegt wat je leert en waarom iets zo is. Het gaat niet alleen om het herhalen van feiten, maar om het actief doorlopen van je denkproces.

Je kan bijvoorbeeld een theorie zoals socialisatie uitleggen in je eigen woorden: “Socialisatie is het proces waarbij iemand de normen en waarden van de maatschappij leert. Bijvoorbeeld: op school leer ik samen te werken en regels te respecteren, wat me helpt om me aan te passen aan de bredere samenleving.” Door dit hardop of schriftelijk uit te leggen, dwing je jezelf de concepten te begrijpen en verbanden te leggen met echte situaties.

Bij geschiedenis kan dit betekenen dat je bij de val van het West-Romeinse Rijk niet alleen de datum en gebeurtenis noteert, maar hardop uitlegt: “Het rijk viel omdat het leger verzwakte en barbaarse stammen het binnenvielen. Dit leidde tot chaos en het uiteenvallen van centraal bestuur, waardoor het rijk niet meer overeind kon blijven.”

6. Dual-coding

Dual coding betekent dat je informatie combineert in woorden én beelden, waardoor je brein de informatie op twee manieren kan verwerken. Dit versterkt het geheugen en helpt bij begrip.

Bij biologie kun je bijvoorbeeld een schema maken van het menselijke hart, met de naam van elk deel erbij. Zo zie je niet alleen de namen, maar ook hoe de onderdelen zich tot elkaar verhouden.

Bij taalvakken kun je woorden koppelen aan afbeeldingen: bij het woord pomme een tekening van een appel, bij chat een kat. Zo onthoud je de woorden sneller en zie je direct de betekenis.

Slimmer leren

Samengevat gaat slimmer leren niet om langer blokken of eindeloos herlezen, maar om bewust en actief studeren met strategieën die je brein helpen de informatie beter te verwerken. Door je studietijd te spreiden, actief op te halen, onderwerpen af te wisselen, verbanden te leggen, hardop uit te leggen en woorden te combineren met beelden, vergroot je zowel je begrip als je geheugen.

Deze strategieën zijn toepasbaar op vrijwel elk vak en niveau in de middelbare school. Begin klein: kies één strategie om mee te oefenen en breid dit geleidelijk uit. Zo ontwikkel je niet alleen vaardigheden voor toetsen, maar ook vaardigheden voor levenslang leren.